چهارشنبه , اسفند ۲ ۱۳۹۶
خانه / اعتیاد / تاریخچه اعتیاد

تاریخچه اعتیاد

تاریخچه اعتیاد بسیار طولانی است و در این مقاله سعی شده تا به شکلی جامع پرداخته بشود.

مساله مواد و مصرف آن تاريخچه اي طولاني دارد. مواد اعم از مواد مخدر و محرک مکرراً به عنوان شفابخش، مسکن، شادي آور و نيز مقدس مورد استفاده قرار گرفته است. از جمله مي توان به اشعار کهن موجود اشاره کرد و از هوم در آيين زرتشت نام برد. سابقه آشنايي بشر با خشخاش به حدود هفت هزار سال قبل بازمي گردد. وجود لوحه هاي گلي باستاني از تمدن هاي آن زمان مويد اين امر است.همچنين استفاده غذايي و دارويي از انواع مواد مخدر در چين و هند و کشورهاي ديگر در چند هزار سال پيش نيز مورد تاييد قرار گرفته است. در ايران نيز حسن صباح مريداني را براي از پا در آوردن دشمنان به کار گرفت. اين امر با به دست آمدن نوشته هايي در تپه هاي الموت به اثبات رسيد که اين افراد با استفاده از اثرات مست کنندگي حشيش اعمال خارق العاده اي را انجام مي داده اند. در ايران سوءمصرف مواد از سابقه اي طولاني برخوردار است. گياهاني که افيون و حشيش از آنها به دست مي آيند از گياهان بومي اين منطقه بوده و شايد بتوان گفت خواص خوراکي، دارويي و روان گردان آنها از چند هزار سال قبل توسط ساکنان فلات ايران شناخته شده بود. طبق نوشته هرودوت خواص روان گردان حشيش براي اقوام آريايي شناخته شده بود و آنان از اين ماده در عزاداري هاي خود استفاده می کردند.

خشخاش

خواص ترياک توسط پزشکان اسلامي مانند محمد زکرياي رازي و ابوعلي سينا توصيف شده است. اما شواهد مربوط به سوءمصرف آن در موارد غيرپزشکي بسيار نادر است. ابوريحان بيروني اولين دانشمند اسلامي است که به خاصيت اعتيادآور افيون اشاره کرده و پديده «تحمل» را تشريح کرده است. در ايران تا قرن هجدهم و اوايل قرن نوزدهم کشت خشخاش و توليد ترياک به منظور مصرف داخلي بود اما از نيمه دوم قرن نوزدهم کشت ترياک به عنوان يک محصول ارزآور مورد توجه قرار گرفت. در اواخر قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم، ايران يکي از اعضاي بسيار فعال تجارت جهاني ترياک محسوب و اقتصاد کشور به توليد و صدور ترياک وابسته شد .در سال ۱۹۲۰ ميلادي اولين قانون رسمي ممنوعيت مصرف به نام «قانون تحديد ترياک» به تصويب رسيد که طي آن در مدت ۸ سال مصرف شيره ممنوع و استعمال ترياک تنها به منظور مصرف طبي مجاز شناخته شد. دولت براي مصرف مواد ماليات در نظر گرفت و براي معتادان کارت سهميه صادر کرد. اما اين اقدام منجر به کاهش مصرف مواد نشد بلکه قاچاق آن را رواج داد. در پي آن در سال ۱۳۰۱ قانون منع واردات مواد مخدر تصويب شد تا جايي که پس از تشکيل جامعه ملل، مساله ترياک مورد توجه جهاني قرار گرفت و ايران به عنوان يکي از توليدکنندگان اصلي هدف برنامه کاهش توليد بود. شش سال بعد يعني سال ۱۳۰۷ قانون جديد «انحصار دولتي ترياک» از تصويب گذشت که بر اين اساس دولت ايران بايد به تدريج اراضي زير کشت خشخاش را کاهش دهد. به دنبال گسترش ابعاد مساله اعتياد و ناچيز بودن عايدات حاصل از صدور ترياک براي دولت «قانون منع کشت خشخاش و استعمال ترياک» در سال ۱۳۳۴ تصويب و به اجرا گذاشته شد. با اين اقدام قاچاق هروئين و مورفين به داخل کشور به صورت تجارت سودمندي درآمد و با تصويب قانون تشديد مجازات قاچاقچيان، زندان هاي کشور از قاچاقچيان و معتادان پر شد، اما بر تعداد معتادان و ميزان قاچاق افزوده شد. به طوري که طي ۶ سال (۱۳۴۴ – ۱۳۳۸) ميزان ترياک و هروئين مکشوفه تقريباً به سه برابر رسيد. با افزايش درآمد نفت در سال ۱۳۵۵ مساله درمان و بازپروري با استفاده از متادون مطرح شد. اما پس از پيروزي انقلاب مساله مواد به عنوان رفتاري ضدانقلابي و ترويج شده از سوي استعمارگران تلقي شده، مبارزه قهرآميز با آن شروع و مساله درمان از دستور کار خارج شد. اردوگاه ها و مراکز بازپروري تحت نظارت کميته انقلاب اسلامي تشکيل و معتادان به اين مراکز هدايت شدند. البته ذکر اين نکته ضروري است که با توجه به شرايط و تعداد افراد پذيرش شده، امکان انجام اقدامات علمي براي اصلاح و بازپروري معتادان حتي پس از تحويل به سازمان بهزيستي وجود نداشت. اين در حالي بود که به رغم روند تشديد مجازات ها و مبارزه با عرضه، پر شدن زندان ها و انجام اعدام ها، نه تنها تعداد معتادان کاهش نيافت بلکه سيري صعودي به خود گرفت. اولين مراکز فعاليت علمي در زمينه کاهش تقاضا (کاهش مصرف، پيشگيري، درمان و بازتواني) در سال ۱۳۷۵ تشکيل شد، اين مراکز به صورت سرپايي و با نظارت بهزيستي شکل گرفت. در سال ۷۹ مرکز اجتماع درمان مدار و برنامه هاي علمي آن به عنوان روش بازتواني در مراکز بازپروري مورد استفاده قرار گرفت که نتايج اوليه آن مثبت بود.

مساله پيشگيري از سوءمصرف مواد، موضوعي بود که به سختي مورد توجه مسوولان و مردم قرار مي گرفت، زيرا به دليل گستردگي تعداد مخاطبان آن، نياز به انجام اقدامات همگاني داشت و اقدامات هماهنگ مسوولان مختلف را طلب مي کرد، علاوه براينکه انجام اقدامات درازمدت (که ذات فعاليت هاي پيشگيري است) براي مردم و مسوولان خوشايند نبود. اما فعاليت هاي آگاه سازي و اجراي طرح هاي جامع پيشگيري با مخاطب افراد سالم به تدريج رشد يافت به نحوي که لزوم انجام اقدامات مختلف کاهش تقاضا به مرور توانست بر تفکر يک جانبه مقابله با عرضه به صورت قهرآميز به افراد معتاد غلبه کند.

گذر : از جمعيت ۷۰ ميليون نفري ايران، دو ميليون نفر به طور حرفه اي مواد مخدر مصرف مي کنند. آمارهاي رسمي حکايت از آن دارد که تعداد مصرف کنندگان تفنني موادمخدر نيز حدود ۸۰۰ هزار نفر است. اما اين تمام واقعيت نيست.بيشتر به يک شوخي شبيه است در واقع. در حالي که ما با کشوري مرز مشترک داريم که سالانه بيش از ۶ هزار تن مواد مخدر توليد مي کند و بيشتر توليد خود را به ايران سرازير مي کند و نيروي انتظامي کشور هم معترف است که در خوشبينانه ترين حالت فقط قادر به کشف ۳۵ درصد از مواد مخدري است که وارد کشور مي شود، گفته مي شود که سالانه ۹۰ هزار نفر به جمع معتادان کشور اضافه مي شود. آمار رسمي هيچ گاه به واقعيت نزديک نيست حتي وجه مشترک هم ندارد. تعداد معتادان تفنني توسط کدام نهاد برآورد شده است؟ چه زماني تحقيق کرديم که چه تعداد از اين جواناني که به ظاهر سيگار لاي انگشت دارند مشغول کشيدن گرس يا حشيش هستند؟ لحظه اي فکر کنيم. آيا آن فردي که «فعلاً» دو بار يا سه بار يا پنج بار در هفته مواد مخدر – از هر نوع- مصرف مي کند آنقدر ساده لوح است که خود را معرفي کند؟ او در چنين شرايطي حتي به فکر ترک هم نيست. چون اصلاً خود را معتاد نمي داند. در حالي که تمامي کارشناسان اعتياد مي گويند – و درست هم مي گويند- که نهايت و پايان راه تمام معتادان تفنني هم به اعتياد حرفه اي ختم مي شود. و اتفاقاً مشکل اصلي با همين گروهي است که پايان راه را نمي بينند. خوشبينانه گمان مي برند که مي توانند سال هاي طولاني با همين وضعيت، ناخنکي به مواد مخدر بزنند و تفريحي، نشئگي را تجربه کنند، مجاب کردن اين گروه چقدر توانفرساست.

تاريخچه اعتیاد در جهان :

تاریخچه اعتیاد در جهان

مواد مخدر( اپيوئيد ها ) سابقه اي طولاني دارد . در طول تاريخ  انسان از مواد مخدر زماني به عنوان دارو جهت التيام درد ها استفاده مي كرده است و زماني هم براي ايجاد لذت و و يا فرار از نارحتي ها و همچنين  در جشنها و مراسم  مذهبي و گاهي توسط جادوگران مورد استفاده قرار مي گرفته است . با بررسي آثارمكتوب و لوحه هاي گلي كه از سومريان باقي مانده است چنين استنباط ميشود كه سومريان  اولين كساني بودند كه ترياك را كشف كردند و علاوه بر اينكه از آن به عنوان يك داروي مسكن استفاده ميكردند  تدريجاً به عنوان يك مكيف و مخدر نيز مورد استفاده قرار گرفت و نام گياه شادي بخش نيز بر آن نهادند . علاوه بر سومر اقوام آشور مصر يونان و رم نيز ترياك را ميشناختند و از آن استفاده مي كردند . يونانيها ترياك را ا’پيوم ناميده و اطبا ء بزرگي نظير سقراط تركيباتي از ترياك را براي بيماريهاي مختلف جسمي و رواني تجويز ميكردند. سابقه استفاده از مواد مخدر همانطوريكه اشاره شد بيشتر جنبه مصرف طبي داشت و فقط به دستور اطباء مصرف مي شد . در آن زمان اعتياد ابعاد وسيعي نداشت و بصورت مسايل اجتماعي و سياسي بروز كرده و ابعاد سياسي و بين المللي به خود گرفته است . با شروع انقلاب صنعتي (اواخر قرن ۱۷ و اوايل قرن ۱۸ ) وبسط تجارت و ارتباط و از همه مهممتر نياز صنايع نو پا انقلاب صنعتي به سرمايه روند جديدي در مسايل مختلف جهاني آغاز شد. در اين ميان ترياك نيز نقش تازي اي پيدا كرد. اين ماده در كنار ساير ترفندهاي استعماري به عنوان وسيله يراي جذب سرمايهد كشورهاي جهان سوم اضمحلال نيروهاي انساني و نابودي فرهنگ و اقتصاد ملي كشورها مورد مبادله كلان قرار گرفت .

عملكرد كمپاني هند شرقي در كشورهاي آسيايي بخصوص در چين يك نمونه عيني است . با ظهور امقلاب صنعتي در انگلستان اين كشور به منظور سرمايه گذاري صنعتي خربد مواد اوليه و خام صنايع و ادويه جات موجود در كشورهاي آسايي شرقي نياز شديد به سرمايه پيدا كرد اما به دليل ضعف مالي بخصوص كمبود طلا و نقره كافي در اين كشور توجهش را به ديگركشورهاخصوصا كشورهاي مستمره متمركز نموده و براي نيل به اهداف خود به ترفند هاي متعددي دست يازيد . يكي از اين شگردها توسل به تجارت ترياك در آسياي شرقيبود،اين كمپاني با در دست گرفتن تجارت ترياك در آسياي شرقي  بخصوص در كشور چين ، طي ساليان دراز تجارت  سود برد و بسياري از مردم اين كشور را به دام اعتياد كشاند. دولت چين كه از شيوع ترياك و خروج سرمايه وحشت زده شده بود به مقابله با اين كمپاني برخاست و تقاضاي منع تجارت ترياك را از مكپاني مزبور نمود . اما اين كمپاني به خواست دولت چين توجهي ننموده وبر عمل خود اصرا ورزيد .  به همين دليل دولت چين مجبور به مصادره ترياكهاي اين كمپاني شد كه نيروهاي نظامي بريتانيا به پشتيباني از كمپاني هند شرقي وارد مبارزه شدند وطي دو جنگ به نام جنگهاي ترياك شكست  سختي بر نيروهاي نظامي چين وارد نمودند و نهايتا علاوه بر خسارت موفق شدند از چندين بندر چين براي حمل و نقل و توزيع ترياك استفاده نمايند. به اين ترتيب كشورچين طي ساليان دراز در اسارت مواد مخدر و اعتياد قرار گرفت . اينگونه عملكرد استعماري درسطح جهاني براي گسترش مواد مخدر و نتايج مخرب حاصل از آن سبب شد تا درون كشورها قيامها و اقداماتي قانوني عليه مواد مخدر و سوء استعمال آن انجام شود . از طرفي به واسطه بين المللي و جهاني شدن اين معضل اجتماعي زنگ خطر به صدا در آمده ، انگيزه همكاري كشورهاي جهاني را عليه مواد مخدر بر انگيخته و موجب برگزاري كنفرانس ها ، عقد قراردادهاي دوجانبه و چند جانبه و تشكيل كنفوانسيونهاي جهاني گرديد.

تاريخچه اعتياد در ايران

تاریخچه اعتیاد در ایران

به شهادت تاريخ پايه گذاري و رواج دهنده مواد مخدر درايران عوامل انگلستان بودندكه در عصر صفويه شيوه كشت خشخاش و استفاده از ترياك را رواج دادند به نحوي كه ابتدا به دربار صفويه راه يافته و بعد از آلوده كردن شاهان و شاهزادگان و درباريان صفوي و … به درون مردم سرايت كرده است. به نحوي كه گسترش ترياك به قدري وسيع و سريع بود كه بعد از گذشت زماني كوتاه تيديل به اپيدمي شده و درون قهوخانه ها به صورت رسمي به عنوان تفنن استعمال مي گشت . نكته قابل توجه اينكه در دروان صفويه مصرف ترياك به صورت خوردن حب و يا شربتهاي مخصوص به نام كوكنار(جوشانده خشخاش ) معمول بوده و از كشيدن ترياك ذكري به ميان نيامده است . طبق نقل سياحان و مورخان شاه طهماسب صفوي و شاه عباس كه تا اندازه اي به مضار اين مواد پي برده بودند دستورات ، قوانين و مجازاتهايي را جهت منع مصرف مواد مخدر وضع كردند ولي در اين امر موفقيت چنداني نيافتند. در زمان حكومت قاجار با حيله انگليسها، بسياري از مزارع كشت گندم و ديگر محصولات مفيد زراعي به كشت خشخاش اختصاص داده شد و خريد و فروش مواد مخدر رواج يافت به نحويكه روز به روز در آمد شاهان و درباريان وقت از داد و ستد ترياك افزايش يافت و اساس خريد و فروش آن انحصار دولت درآمد.از  آنجا كه صدور مواد مخدر از خاور دور به نقاط مختلف جهان نيز بايستي از ايران و تركيه صورت مي گرفت لذا در كسترش اعتياد در مناطق نيز اهتمام وافر به عمل آمد. در اين ميان ناآگاهي و كمبود رشد فرهنگي جامعه نيز عامل موثري در جهت بهره برداري استعمارگران براي گسترش كشت خشخاش و اعتياد به ترياك گرديد بطوريكه پزشكان انگليسي و حكيم باشي هاي – وابسته ترياك را بعنوان داروي موثر براي درمان بيماريهاي مختلف همچون سردرد ، دندان درد ، گوش درد و… معرفي و تجويز ميكردند وچندي نگذشت كه مواد مخدر بصورت خانگي در هر خانه و كاشانه راه يافت . گردانندگان اين تجارت خانمانسوز به منظور كسب منافع افزونتر و آلودساختن بيشتر جامعه با تصويب قوانين مختلف به تشويق و ترغيب مردم و استعمال ترياك پرداختند و براي مصرف هر چه بيشتر آن جوايز تعيين كردند. طوريكه در دوازهم ربيع الاول ۱۳۲۹ هجري قمري دولت وقت قانوني را جهت رشد و گسترش و تشويق كشت و فروش ترياك و مصرف آن تدوين كرد . ماده دوم اين قانون ،آشكارا را مردم به ترياك كشي دعوت ميكرد و بيان مي داشت :

(( سوخته ترياك را دولت به قيمت مناسبي از دودكنندگان مي خرد و براي هر مثقال سوخته سه عباسيد حق الزحمه داده ميشود.))

به بهانه افزايش درآمد كشور ، هر روز برشمار معتادان اضافه گرديد و اداره انحصارات تشكيل شد و در سراسر ايران شعباني داير كرد و هر كجا كه شعبه اي نداشت ، پاسگاها انتضامي چنين وظيفه را عهدهدار شدند. بدين ترتيب روز به روز مساله كشت خشحاش و اعتياد مردم به ترياك ، گسترش بيشتري يافت و در حكومت پهلوي به اوج خود رسيد ، بنحوي كه خاندان آمريكايي شاه ، خود رهبري قاچاق مواد مخدر و اشاعه آن را در سطح جامعه به عهده گرفتند . به موجب شواهد و مدارك دفتر مبارزه با مواد مخدر سازمان ملل متحد (در اوائل دهه ۱۹۶۰ )، خاندان پهلوي فعاليت هاي مربوط به قاچاق مواد مخدر را در ابعاد وسيع و همراه با سرمايه گذاري هاي چند صد ميليون دلاري و در پناه سرنيزه و خفتقان رژيم انجام ميدادند . ميلياردها دلار ترياك از طريق افغانستان و تركيه خريداري شد كه قسمتي از آن بطور خام در بازار داخلي ايران به فروش رسيد و قسمت ديگري در لابراتوارهاي مخفي در تهران به هرويين تبديل شده و علاوه بر عرصه در بازار داخلي ، در خط توزيع شبكه بين المللي قرار گرفته و به اروپا و آمريكا نيز قاچاق مي شد. در طول اين مدت ، براي خاموش ساختن اعتراضات مردم ، گاهي سختگيري ها و محدوديت هاي ظاهري و ممنوعيت هايي نيز اعمال مي شد كه در حقيقت نوعي تصفيه رقباي رژيم ، در امر مواد مخدر به حساب مي آمد. در همين زمينه ، تبليغات مفصل و گسترده ايي نيز نيز از سوي رژيم و مستكبران جهاني در ارتباط با اقدامات بين المللي مبارزه با مواد مخدر صورت گرفت و كنگرههاي بين المللي ، متعددي در مورد اعتياد بر پا شد و متجاوزان از ۳۰ عهد نامه بين المللي مبني بر محدوديت توليد ، ساخت ، كشت ، تجارت و مصرف مواد طبي و شيمياي و مواد مخدر منعقد گشت . پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران ، استعمارگران كه دست خود را كوتاه مي ديدند براي نابودي انقلاب يا كنترل آن ، اشاعه بيشتر مواد مخدر را به عنران يكي از حربه هاي اساسي بكار گرفتند .  تا اينگه باعث شد تا رهبر كبير انقلاب اسلامي رحمت الله عليه در سخنان تاريخي خود اين مسائل را بازگو كنند. ايشان فرمودند :

 

(( شما اين مساله را اتفاقي ندانيد كه من باب اتفاق يك دسته اي هروئين فروش شده اند و دسته ديگر هم مبتلا شده اند ، اين هم توطئه اي است كه قدرت هاي بزرگ بوسيله آن به ما ضريه مي زنند)).

همچنين در قسمت ديگري از سخنان خود فرمودند :

اين يك باب است چون به حيثيات اسلامي بر ميگردد ، جلوگيري از آن بر همه واجب است .

لذا با درك صحيح از اين معضل ، مسولين دولتي اقدام اوليه و مطالعات نخست را در سطح كشور آغاز نمودند . شوراي انقلاب در تاريخ ۱۹/۳/۵۹ با تصويب تشديد مجازات مرتكين جرائم مواد مخدر و اقدامات  تاميني و درماني ، كه تا آن زمان قويترين قانون در نوع خود بود ، فصلي نو در مبارزه با اين معضل گشود . در سالهاي اخير نيز نگاه قهري صرف در مبارزه با مواد مخدر و مصرف آن عوض شده و علاوه بر مبارزه جدي و بي امان با قاچاقچيان مواد مخدر ، به افراد مبتلا به سوء مصرف مواد اپيوئيدي به عنوان بيماران و افرادي كه داراي اختلال هستند نگاه ميشود و سعي براين است تا با ايجاد اين نگرش ضمن تحت پوشش قرارد ادن افراد معتاد در خدمات بهداشتي درماني نسبت به توسعه و فرهنگ سازي در جامعه در راستاي افزايش آگاهي عمومي بويژه جوانان و گروههاي مختلف مردم عمدة فعاليتها را در سه بخش كاهش عرضه ، كاهش تقاضا و كاهش آسيب متمركز نمايند . http://www.vistalife.ir

درباره‌ی Hadi Zand

همچنین ببینید

متادون چیست

متادون چیست ؟

متادون اولین‌بار در زمان جنگ جهانی دوم در كشور آلمان ساخته شد. زمانی كه عرضة …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *